Νηός μορφογενετικός σχεδιασμός στην τάφρο του κάστρου της Χίου 
2009 Χαβαλέ Μ _ Σαλιάρη Ν


Το θέμα της διπλωματικής εργασίας είναι ο σχεδιασμός στην τάφρο του Κάστρου της Χίου, ο οποίος βασίζεται στην εισαγωγή της έννοιας του πλοίου στον τόπο και πραγματοποιείται μέσα από μια μορφογενετική διαδικασία. Η ιδιαιτερότητα του κάστρου της Χίου έγκειται στον ενάλιο χαρακτήρα του και στο ότι αποτελεί ζωντανό οικισμό. Σήμερα, η είσοδος σ’αυτό, γίνεται από την Κύρια Πύλη, καθώς και από την πλέον, κατεστραμμένη είσοδο στη ΒΔ πλευρά του. Το τμήμα της τάφρου που οριοθετείται από τις δύο εισόδους, αποτελεί και την περιοχή μελέτης. Σήμερα, η τάφρος προσδιορίζεται από τον οριοθετημένο χώρο ανάμεσα στο κάστρο και τον πολεοδομικό ιστό που έχει αναπτυχθεί πέρα από τα τείχη της. Η τάφρος αποτελεί ένα όριο, από όπου αρχίζουν και τελειώνουν δυο διαφορετικοί κόσμοι, οι οποίοι αν «επικοινωνήσουν», το όριο μπορεί να αναιρεθεί, να γίνει ”διαφανές” και συνδετήριο. Παράλληλα, ο εντοπισμός  κάποιων οπτικών μετώπων, στο χώρο διευκολύνει την σύνδεση. Ο σχεδιαστικός χειρισμός, ξεκινά με την καταγραφή της πολεοδομικής εξέλιξης σε σχέση με το κάστρο. Η εξέλιξη της πόλης μελετάται μέσω της προσεγγιστικής καταγραφής βασικών οδικών αξόνων από χάρτες διαφόρων χρονικών περιόδων. Στην καταγραφή αυτή συμμετέχει και το κάστρο με τους δικούς του άξονες, το οποίο θεωρούμε σταθερό σε βάθος χρόνου, μιας και μέχρι σήμερα δεν έχει υποστεί κάποια σημαντική αλλαγή. Από αυτό τον πρώτο χειρισμό, τίθεται η βάση του σχεδιασμού και κατ’έπέκταση προκύπτει το πρώτο σχεδιαστικό εργαλείο.

Δεύτερο σημείο έμπνευσης αποτελεί το “πλοίο”. Από την ιστορική ανάγνωση του τόπου, διαφαίνεται η σταδιακή απουσία του πλοίου. Αυτό οφείλεται και στην αλλαγή στη σύσταση της τάφρου, η οποία μετατράπηκε από θαλασσινό σε στεριανό κενό. Τίθεται, λοιπόν, ως στόχος η εισαγωγή της ”έννοιας” του πλοίου στο χώρο της τάφρου, πράγμα που επιτυγχάνεται μέσω του εξω-χωρικού πεδίου της ναυπηγικής, ώστε να προκύψει ένα δεύτερο συνθετικό και σχεδιαστικό εργαλείο. Ουσιαστικά, λοιπόν, η σχεδιαστική διαδικασία έχει ως αφετηρία την καταγραφή του τόπου,συνεχίζει στο συνθετικό κομμάτι με την εισαγωγή της έννοιας του πλοίου, για να προχωρήσει στη μορφογένεση.

Μέσω της μορφογενετικής διαδικασίας, η οποία βασίζεται στο ναυπηγικό σχεδιασμό, και πιο συγκεκριμένα στην αποκωδικοποίηση ενός ναυπηγικού διαγράμματος αναδιπλώνεται μια πορεία, η οποία μεταμορφώνεται σταθερά σε ένα περίπλοκο περίπατο που θολώνει τα όρια μεταξύ στάσης και κίνησης, εντείνοντας τη χωρική ροή και την πολυπλοκότητα. Οι χώροι που δημιουργούνται διακρίνονται απο σχέσεις αλληλοεπικάλυψης διαμορφώνοντας ”ενδιάμεσους” χώρους και εισάγοντας, έτσι, την έννοια του “ταυτόχρονα”- είναι δηλαδή, δυνατόν να βρίσκεσαι την ίδια χρονική στιγμή σε ένα σημείο, το οποίο,όμως στο χώρο βρίσκεται σε διαφορετικά επίπεδα. Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί ότι, το έδαφος δεν αποτελεί απλά και μόνο ένα πεδίο δράσης,αλλά αναπόσπαστο κομμάτι του σχεδιαμού. Αποκτά έναν ενεργό ρόλο καθώς παύει να είναι άκαμπτο και αμετάβλητο: διαμορφώνει και διαμορφώνεται, πάλλεται. Η τελική εικόνα του εδάφους δίνει πληροφορίες για το πώς ο χώρος εξελλίσσεται ακολουθώντας είτε μια ροϊκή διαδρομή,είτε μια πορεία σύγκρουσης. Με τον τρόπο αυτό, ανακτάται η διαφορετικότητα στη σύσταση της τάφρου, μιας και εισχωρώντας στο έδαφος αποκαλύπτεται το κρυμμένο, πλέον, υγρό στοιχείο, υποδηλώνοντας, έτσι τη χαμένη σύνδεση με τη θάλασσα και το λιμάνι.